Phan Bội Châu
GIÁC QUẦN THƯ
Quyển thứ nhất
NAM QUỐC DÂN TU TRI
(tất cả 24 bài) 1-3 4-6 7-9 10-12 13-15 16-18 19-21 22-24
22. Cần kiệm là nguồn bể nhân ái
Nhân nghĩa là ái, ái nghĩa là yêu,
Người biết yêu nhau, mình yêu người trước.
Thấy người đói rách, mình phải âu lo,
Một mình ấm no, dám đâu vui vẻ.
Ở trong bốn bể, ai cũng anh em,
Chia áo sẻ cơm, lòng ta mới thỏa,
Người no ấm cả, là hạnh phúc chung,
Lên tháp đại đồng, nhờ thang bác ái,
Ta nên gắng gỏi, nên kiệm nên cần,
Xưa Nã Phá Luân, ở trong quân ngũ,
Đêm không yên ngủ, sách chẳng rời tay,
Kể người Thái Tây, ông là bậc nhất.
Xưa Lưu Việt Thạch, gối đòng suốt đêm
Giấc ngủ không êm, nghe gà dậy múa.
Xưa vua Hạ Vũ, trị thủy tám năm
Một giấc quang âm, quý hơn thước ngọc.
Người ta phải học, các bậc thánh hiền,
Muôn sự làm nên, chữ “Cần” cốt nhất,
Lại thêm nên biết, chữ “Kiệm” là hay
Xưa ông Găngđi thánh hùng Ấn Độ,
Ngày hai chén sữa, với hai bát cơm,
Ăn thời ăn chay, mặc thời mặc vải,
Tiêu dùng mọi lối, rặt của nước mình,
Như ông Lý Minh, tài cao hơn chúng,
Ăn theo lao động, mặc theo thợ thuyền,
Vải mốc bánh đen, vì ai cơ khổ.
Kìa hai người đó, há phải đói nghèo,
Vì dốc lòng yêu, phải quên mình khổ.
Việc không gì khó, cốt mình hay “Cần”.
Của không sợ bần, cốt mình hay “Kiệm”.
Cần thời không kém, kiệm lại có thừa,
Lại sẵn thời giờ, tạ giùm xã hội.
Gánh gì chẳng nổi, vác gì chẳng xong,
No chung ấm chung, vui cùng thiên hạ.
Kìa Âu đây Á, bình đẳng tự do
Càng nở càng to, thênh thênh bể ái,
Ngọn nguồn gốc suối, cần kiệm làm đầu.
Ai nấy bảo nhau, khắc cần khắc kiệm.
23. Nhất gian nan khốn khổ trường học anh hùng
Có gan sắt nguội, mặc sức rèn trui,
Có chất vàng mười, tha hồ mài xát,
Khó khăn mọi việc, là đá thử vàng,
Nguy hiểm mọi đường, là lò nung sắt
Đắng cay chua chát, ấy bởi ngọt ngon,
Khốn khó gian nan, ấy trường khoái lạc.
Xem trong sử sách, hào kiệt xưa nay,
Nuốt dắng ngậm cay, gây nên đại nghiệp.
Kẻ đền thù nước, kẻ thỏa chí mình,
Kẻ lập công danh, kẻ xoay vận mệnh,
Treo gương thần thánh, chói rọi muôn đời,
Động đất rạn trời, tiếng vang bốn bể,
Anh hùng tạo thế, nhân định thắng thiên,
Sắt chẳng chối rèn, vàng không sợ xát,
Đắng nhiều mới ngọt, buồn rất lại vui,
Khấn nguyện mọi người, vào trường trời dạy.
24. Thất bại là mẹ thành công
Tay ba lần gãy, mới biết thuốc tiên,
Đánh trăm trận quen, mới hay tướng giỏi,
Nếu không thất bại, sao có thành công,
Xưa nay anh hùng, từng thua mới được.
Cờ vì lỡ bước, bàn trước chịu thua,
Tính kỹ toan sâu, bàn sau chắc được.
Chông gai ngan ngác, sóng gió tơi bời,
Vượt núi qua vời, vẫn nhiều gian trở,
Vấp cây chạm đá, là thợ đem đường,
Lỗi hướng lầm phương, là thầy chỉ lối.
Càng nhiều thất bại, càng chắc thành công,
Xin chớ ngã lòng, xin càng bền chí.
Ngã rồi liền dậy, muôn dặm không xa,
Chèo mãi phải qua, bờ kia hẳn tới
Trời đâu ta hỏi, xem thử gan già.
HẾT.
Trích: Phan Bội Châu: thân thế và sự nghiệp.
Tác giả: Thế Nguyên
NXB Văn hóa-thông tin 1997
Hoàng Thạch Luân đánh máy 5.2003