Bài thi đình của Lương Thế Vinh 1/3

Bài văn sách thi đình
Khoa Quý Mùi
Năm Quang Thuận thứ tư – Đời Lê Thánh Tông (1463)
của Trạng Nguyên Lương Thế Vinh (1441-1496)

… lược bỏ phần đầu bàn về Phật Lão Nho

Thần cúi đầu xin đọc:

Sách thánh nói: Nhà nước ta đặt quan chức, lớn nhỏ cùng mối, trong ngoài nối nhau. Bàn việc cơ mật có Mội mật viện. Giữ các miền có Ngũ đạo quan. Xử kiện tụng có Ngũ hình viện. Chức củ sát có Ngự sử đài, nắm lễ nhạc có Lễ nghi viện. Đào tạo nhân tài có trường học của nước của lộ. Coi giữ kho tàng xây dựng có Nội thị tỉnh. Giữ các nơi xa có các quan phủ lộ trấn huyện. Nắm phép quân có quan các vệ. Những chức việc đó đều vì dân mà ra vậy.

Thế mà, mọi việc làm chưa tốt, hình ngục vẫn phạm, kỷ cương chưa vững, lễ nhạc chưa hưng thịnh, nhân tài chưa nhiều, của cải chưa giàu, hàng hóa chưa lưu thông, đạo đức chưa nhuần thấm, quân dân còn oán trách, tệ xấu chưa trừ, việc tốt chưa thấy. Cớ sao?

Thần xin trình bày:

Trời dựng hoàng gia, lấy đức làm đầu. Thái Tổ Cao hoàng đế với trí dũng trời cho dẹp loạn ở đời, cứu muôn dân khỏi cảnh chết chóc, diệt trừ được chinh chiến mọi nơi. Trong buổi đầu dựng nứoc, thiết lập quan chế, rường mối rõ ràng, lớn nhỏ trong ngoài cùng một hệ thống, đều không ngoài vì dân mà dựng nên. Nói đến việcc xếp đặt các quan cai trị lại cũng đều vì dân mà làm vậy.

Hơn nữa, đến đời Hoàng đế Thái Tông nối ngôi, thì quan chế lại càng rõ ràng. Tiếp đến, đời Hoàng đế Nhân Tông thì quan chế càng hoàn bị. Theo như kinh Thi nói: không thiếu không quên, đều làm như sách cũ, kinh dịch nói: Đại nhân kế thừa cái sáng mà tỏa ra khắp bốn phương, đều là như vậy đó.

Nay.

Bệ hạ nối nghiệp thiên thánh, xây dựng mở mang, thường khuyên quần thần làm hết chức trách, cần dùng người phải vì việc chung mà đưa lên, vỗ lớn thành giàu, làm rõ công chính là ở thời này vậy.

Thế mà bệ hạ vẫn lo là trị chưa được, còn muốn trị sâu sắc hơn, còn mong trị cấp thiết hơn.

Tấm lòng bệ hạ như vậy, khiến thần tuy bất tài, cũng không dám dấu giếm gì, xin dựa án tâu rằng:

Việc yên hay loạn là do các quan. Từ đó suy ra việc sửa mình hay không của các quan há chẳng liên quan đến việc yên hay loạn đó sao?

Theo thần, thì thời nay, cho rằng cả trăm quan đều không làm hết chức trách là không đúng nhưng nói rằng cả trăm quan đều làm hết chức trách thì cũng không đúng. Tại sao nói như vậy? Như Nội mật viện nắm các việc quan trọng nhà vua đã giao cho các tể thần trong coi, lại còn thêm các văn quan để giữ việc, thì các vị này không có cớ gì mà không làm, nhưng trong đó quả không có sai sót hay sao?

Lại như Ngũ đạo quan coi giữ các miền trong nước, bệ hạ đã căn dặn từng người lấy đạo lý để mà trị, lại cử người liêm khiết chăm chỉ làm chuyện đó. Trong họ tất có kẻ có tài, nhưng liệu họ có đều là những người làm hết chức trách hay không?

(còn nữa)

Nguồn gốc: Tú tài Trần Văn Tước người làng Cao Phương, xã Liên bảo, huyện Vụ Bản chép. Con là cụ Trần Văn Phu ở số nhà 70 phố Cầu Gỗ Hà Nội chép tặng lại đền thờ Lương Thế Vinh. Hiện ông thủ từ Nguyễn Văn Huyên người làng Cao Phương giữ.

Người dịch: Bùi Văn Tam, giáo viên trường cấp 3B Vụ Bản, Hà Nam Ninh

Hiệu đính: Cụ Nguyễn Ước.

Trích: Trạng Lường Lương Thế Vinh
Tác giả: Bùi Văn Tam
NXB Đồng Nai 1997

Phần 1 > Phần 2 > Phần 3

One Response to “Bài thi đình của Lương Thế Vinh 1/3”

  1. LD Says:

    Vua Thánh Tông mỗi năm chỉ đọc một vài bài như thế nên mới kham nổi (mà ngài thì tư chất thông minh sẵn), rồi từ đó mới làm cái nước Đại Việt ta nó phồn thịnh như vậy.

    Sắp tới, ta sẽ có 20,000 tiến sĩ trong 8 năm (2007-2015). Vị chi là khoảng 2 đến 3 nghìn cái bài văn hay luận án tiến sĩ mỗi năm! Bố vua nào mà đọc cho thấu! Cho nên:

    “Sớ cứ tâu, vua nào có sờ
    Nghè có vào chầu, vua ở đâu?”


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: