Quân Trị Chủ Nghĩa và Dân Trị Chủ Nghĩa – 1

(Diễn văn của cụ Phan Chu Trinh)(*)

Thưa các anh em, chị em, đồng bào!

Từ khi tôi biết cái học mới tới bây giờ, thì trong trí tôi bực tức, ngẫm nghĩ lấy làm lạ quá. Lạ vì trong xứ Á Đông này có bốn nước đồng văn, mà đều sùng bái cái chính thể dân chủ, đều sùng thượng Nho Giáo. Vậy làm sao mà từ hồi cái văn minh bên Châu Âu tràn sang cõi Á Đông đến nay thì chỉ có người Nhật Bản bỏ ngay cái học cũ mà theo lối mới, thì sự giàu mạnh trông thấy liền trước mắt, chừng trong bơn mươi năm mươi mà đã sánh vai với liệt cường? Còn nước Xiêm ở gần bên ta, thì nó chẳng có đạo Nho gì hết, nó chỉ có đạo Phật mà thôi, mà nay nó cũng đứng vào hàng Vạn quốc bình đẳng; tại làm sao mà được như thế?

– Chẳng có sự gì thế, hễ người Anh lại nó cũng cho vào, người Pháp lại nó cũng cho vào, người Mỹ, người Đức lại nó cũng đãi tử tế, để nó học cái hay của mấy nước đó.

Chỉ chừa ra có ba nước là Tàu, nước Cao Ly và nước ta, dân thì nghèo, nước thì yếu, cái phần người dốt nát chiếm đến 80%. Còn cái gọi là thượng lưu, trung lưu, chẳng qua là trong bọn “bát cổ”(1) đã chiếm hai phần ba trong nước; thật chẳng biết cái Nho Học là gì, mà cũng nhắm mắt lại chê càn cái văn minh mới gọi là rợ! (đây là tôi nói Cao Ly và Tàu, còn Việt Nam ta để tôi nói lại sau).

Nhưng mà nay cái phong trào trong thế giới nó mãnh liệt lắm: ai thuận theo nó mà đi thì thuận buồn xuôi gió, ai không thuận theo nó thì cũng bị xô đẩy lướt đi như cỏ rác.

Vậy cho nên bọn thiếu niên Cao Ly họ đã tỉnh dậy, mới có cái hồi vận động năm 1919, làm cho Nhật Bản ngoài phải bỏ lòng hổ lang đi, mà trả cái tự do lại cho họ; nước Tàu thì có sự vận động bọn thanh niên năm 1925, làm cho liệt cường thể nào cũng lấy sự công bình mà đối xử với họ.

Khốn nạn thay cho dân tộc nước Việt nam ta, đến bây giờ trong dân tộc mà gọi là các ông Nho học tức là các ông có học được ít chữ Tàu, mà nhất là các ông đã đậu được Cử Nhân Tiến Sĩ; các ông đó tôi dám chắc rằng không hiểu Nho Giáo là gì hết; vậy mà mở miệng ra là cứ đem Nho Giáo ra để làm chỗ dựa, để bài cái văn minh kim thời, tức là cái văn minh mà các ông tuyệt nhiên không hiểu được một chút nào cả.

Còn nói về các anh thiếu niên tân học, trừ ra có đôi anh tự cái sức thông minh mà tìm kiếm ra thấy được nhiều ít, kỳ dư thì chỉ theo cách học cũ: mong kiếm được cái chức phận gì, hay là coi cho rộng để viết lách khoe khoang mà thôi. Không có ông nào chịu đem cái sự Âu Tây để so sánh lại với cái học cũ của ta, xem điều gì hay, điều gì dở cho người ta xét đoán mà tìm thấy đường tiến tới sau này.

***

Tôi xin lỗi các anh chị em đồng bào, cái đề mà tôi lựa diễn thuyết bữa nay, Quân trị chủ nghĩa (tức là nhân trị chủ nghĩa), Dân trị chủ nghĩa (tức là pháp trị chủ nghĩa), cái đề mục đó thật là lớn lao quá, không phải là sức tôi có giải quyết ra cho minh bạch được. Muốn giải quyết ra cho minh bạch thì phải tìm về Âu Á lịch sử chính trị học và chính trị triết học, mới có thể nói ra cho tinh tường được.
Các anh chị em còn lạ gì tôi: cái học về đường lịch sử chính trị Tàu thì tôi cũng hiểu được ít nhiều, còn về đường Tây học thì thật kém lắm. Nhưng mà tôi cũng ráng hết sức, đem cái việc mà tôi đã biết xin nói ra cho anh em nghe, còn cái việc gì cao xa không thấu, thì để phần ông nào hiểu hơn tôi diễn giải ra cho anh chị em rõ.

(còn nữa)

(*) Trích Phan Chu Trinh: Một chí sĩ giàu lòng nhiệt huyết (1872-1926). NXB Văn hóa-Thông tin 1998. (Vài chỗ không rõ sẽ tra cứu lại các sách khác sau. Xin lỗi người đọc trước).

(1) bát cổ: bài văn nghĩa có tám vế, thường gọi là văn bát cổ tức là những người học đi thi cử ngày xưa

Các phần  [ 1 ] [ 2a ] [ 2b ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ 8 ] [ 9 ] [ 10 ]

4 Responses to “Quân Trị Chủ Nghĩa và Dân Trị Chủ Nghĩa – 1”

  1. LD Says:

    I LOVE IT!!!!!

  2. htluan Says:

    Một bài diễn văn xưa lắc xưa lơ, về vấn đề cũng xưa lơ xưa lắc, sao lại có người thích thú đến đỗi viết chữ to “I LOVE IT” còn thêm 5 cái dấu chấm than nữa chứ? KHÔNG HIỂU NỔI !!!!!!

  3. LD Says:

    Thích là bởi vì cụ Phan này là người tôi ngưỡng mộ từ lâu do tôi tin rằng cụ lấy con đường phát triển dân trí làm cốt lõi. Còn cụ Phan Bội Châu kia thì có lòng, có tâm nhưng tôi đánh giá cái nhìn (dùng vũ lực) của cụ ấy không xa bằng.

    Cụ Phan “chửi” như tát nước vào mặt như vậy mà dân ta giờ vẫn ngu dốt thì nhắc lại lời “chửi” của cụ bây giờ vẫn còn mới chứ không xalắc đâu. Nghe hót và nịnh đã bội thực rồi! Mới hay cái sự kiểm duyệt nó làm ta “sướng”. Hỏi rằng “chửi” bao nhiêu lâu rồi mà vẫn không thấm thì chắc phải nghe “chửi” nhiều thêm.

    Nhân đây mời bà con đọc người Trung Hoa chửi khéo thế nào tại

    http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=11867&rb=0305

    Cứ đổi Trung Quốc thành Việt Nam thì khoảng 80% của bài này còn áp dụng được.

    Đang bận làm chuyện ruồi bu nên lại phải kiếu!

  4. htluan Says:

    Lỡ mang chuyện hơi xưa ra rồi thì thôi lấy chuyện thật cũ về luôn.

    Truyện về thiền sư Pháp Loa (vị tổ thứ hai dòng thiền Trúc Lâm thời Trần):

    Có một vị tăng hỏi:- Cõi thiền không dục là khỏi hỏi, cõi dục không thiền xin nói cho một câu.
    Sư lấy tay điểm trong hư không.
    Vị tăng nói:
    – Dùng đàm dãi cổ nhân làm gì ?
    – Mỗi lần nhắc lại mỗi lần mới.

    (Theo Thiền Sư Việt Nam do Thích Thanh Từ biên soạn)

    Hỏi: Cái mới trong đàm dãi người xưa, hay cái mới trong đàm dãi Pháp Loa?


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: