Forum: Người nghèo làm sao đi du học?

Có người bạn lo lắng cho việc học của con em mình ở Việt Nam, hỏi tôi rằng: Có cách nào để con cái những người nghèo bên quê nhà đi du học hay không? Có thể là bậc trung học hoặc là đại học. Tôi không rành lắm cho nên muốn hỏi mọi người, ai có thông tin hay kinh nghiệm gì thì chỉ giúp. Xin cám ơn rất nhiều.

Advertisements

Làm sao xin tiền (IV)

Tác giả: Giáo sư Lê Dũng (khoa Toán, University of Texas, San Antonio)

Loạt bài gồm bốn phần: [1][2][3][4]

4. Chuyện gì xảy ra ở NSF?

Cách đây 2 năm, tôi nhận được thư xanh (green: vì nó bằng email không tốn giấy, tốt cho môi trường!) từ NSF mời (hay triệu tập) đến Dương Gia Trang đại bản doanh của NSF tại Arlington, Virginia để làm panelist xét duyệt các proposals trong phái Applied Math (năm tới tôi sẽ lại phải lên đó nữa, nhưng vào phái khác!). Vì vậy, tôi hóng được một số chuyện thâm cung bí sử của đại gia nàỵ Kể anh em nghe chơi! Tôi chỉ bàn về Toán thôi nhé (http://nsf.gov/div/index.jsp?div=DMS)

a) Proposal của bạn qua tay ai ?: OR của trường bạn gửi proposal của bạn đến cái program của NSF (do bạn chọn) thông qua fastlane (https://www.fastlane.nsf.gov/fastlane.jsp). Ðề án của bạn sẽ được xét duyệt bởi các program directors của program đô Các vị này sẽ mời một số dân máu mặt trong lãnh vực này tham gia vào panel (hội đồng?) để bàn luận, đánh giá (và cãi nhau chí choé) rồi đề nghị (recommend) lên trên (gồm các directorates của NSF). Sau đó họ sẽ chuyển qua Division of agreements để lo chuyện tiền nong. Một ông bạn của mình xưa (xa lắc xa lơ!) làm program director cho đại gia này nói rằng 99% là do quyết định của panel và program directors (vậy nên thơm mấy ông này nhiều cái!).

b) Ai đọc, ai phán ?: Các dân được mời có máu mặt (mình thì mặt xanh như tàu lá, nhưng chắc NSF muốn kéo thêm những thằng lóc nhóc/minority vào cho cái thế giới nó đại đồng, khỏi bị kiện cáo lung tung rách việc!) sẽ được đọc các proposals trước đó cả tháng (lên máy bay mình mới đọc!). Ðến Gia Trang (Ác Lệnh Tôn ?), các vị sẽ được vào hotel (~2-3 sao mà mắc như quỷ) rồi lóc cóc trong tuyết lạnh đến chánh động (đi vào bị xét người, laptop … Kinh lắm!). Các vị này ngồi vào bàn (tròn như cái của vua Arthur ấy) rồi bắt đầu lôi từng cái proposal ra mà mổ rồi xẻ! Có điều khá công bằng là proposals sẽ không được bàn bởi những người có huyết thống (mẹ hát con khen hay), sư đệ (trò múa, thày vỗ tay) tu cùng chùa (tình đồng môn), cùng bôn tẩu giang hồ (collaborators) … Nếu trúng phải như vậy thì sẽ được lịch sự mời ra ngoài (đi toilet). Cãi nhau khiếp lắm (có mùi tiền mà lị)! Tôi cũng tham gia cãi bừa (cho nó biết nước Nam ta có anh hùng (rơm)!). Có ông cãi ầm ầm, phỉ bác ghê lắm! Thực ra thì có rất nhiều proposal nghe rất buồn cười, bị chửi cũng đáng! Cũng có cái bị chửi vì do tính cạnh tranh (bạn/trò của tớ cũng xin tiền về cái này, cho ông này đi bạn/trò tôi đi toong!).

c) Ðánh giá: Ngày thứ hai, mỗi panelist sẽ viết một bài nhận xét ngắn cho từng proposal và cho điểm. Mức cho điểm gồm có: excellent/very good/good/fair và poor.

d) Quyết định cuối: Sang ngày thứ ba thì quần hùng sẽ giúp program directors đánh giá các proposal và phải viết comment cho từng cáị Nhiệm vụ của program directors là viết một cái comment chung tổng hợp tất cả các ý kiến của quần hùng . Phần đề nghị gồm có các loại: Funded with highest priority/ Funded / Funded if possible (nghĩa là tiền còn dư thì cho). Các proposal không thành công thì cũng có loại potential (cho làm lại để kỳ sau nộp) hoặc absolutely unfundable (are you kiđing mẻ go back and learn more!). Tựu trung, bạn dược directors thông báo được fund càng sớm thì có nghĩa thứ hạng của proposal càng cao, hơi muộn thì phải đội ơn trời phật vì được hốt hụi chót! Bị từ chối thì không nên buồn vì vừa lòng thiên hạ không phải dễ. Vừa lòng bạn trước đã.

c) Ði nhậu: Sau khi cãi nhau cho đã thì NSF mời bà con đi ăn uống cho nó dĩ hoà vi quý!

e) Ði chơi: Gần Arlington là Washington DC. Ở đấy có rất nhiều museum. Coi mỗi cái phải hết cả ngày! Vào art museum rồi thì về bẻ bút đổ màu không dám vẽ nữa! Chỉ ngửng mặt lên trời mà than “Trời sanh tôi, sao còn sanh Rembrandt với Monet!”:)))

5. Vài kinh nghiệm nhỏ:

a) Bạn nên xin những sư trong chuà từng có grant để đọc proposal của họ . Mặc dù bài toán không giống nhưng bạn học được cách trình bày cũng như những câu văn có cánh !

b) Ðưa proposal của bạn cho đồng môn nhận xét và đóng góp. Coi chừng những kẻ ghen tị hoặc giả nai (nice).

c) OR là một nơi rất có ích . Xài họ!

d) Nhấn mạnh vào broader impact. Bịa cho hay!

e) Viết chung proposal với những cây đa cây đề là tốt nhưng không chắc thành công! NSF có vẻ thích những cái gì mới, độc lập hơn . Thêm nữa, cây đa thì cũng có kẻ thù, đứng dưới bóng của nó coi chừng bị đè chết lây.

f) Ý tưởng mới và táo bạo (provocative) là điều nên có và rất được hoan nghênh . Tuy vậy, nó đi kèm theo điều kiện là bạn có thực lực để làm điều đó hay không? There is a very thine line betwween a genius and an idiot with big mouth!

Thôi đủ rồi!

“Lời ngu góp nhặt rông dài,
Mua vui cũng được một vài trống canh”

Ðọc mà ngủ được là mình thành công!
GOODNIGHT.

Làm sao xin tiền (III)

Tác giả: Giáo sư Lê Dũng (khoa Toán, University of Texas, San Antonio)

Loạt bài gồm bốn phần: [1][2][3][4]

3. Proposal gồm những gì?

Thông thường một proposal gồm có:

a) Cover sheet: tổng hợp khái quát của proposal. Cái này chỉ là cái form điền vào mất 5 phút!

b) Proposal Summary: giống như abstract vậy đó (khoảng một trang). Tuy vậy nhưng khá quan trọng! Bạn có thể trong một trang mà dụ được người ta đọc tiếp không ? Bài toán của bạn quan trọng ra sao ? Dùng ngôn ngữ bình dân học vụ! Dễ mà không dễ!

c) Proposal description: Ðây là cái chính!!! Sẽ bàn chi tiết ở dưới đây .

d) Budget justification: Bạn xin bao nhiêu tiền? Do đâu bạn yêu cầu như vậỵ Ngoài lương và benefit của bạn, bạn cần bao nhiêu cho sinh viên, khách cộng tác, travel, equipment… Những cái này thì RO sẽ giúp bạn.

e) CV: Bạn là ai ? Tóm lược những cái bạn làm để họ tin rằng bạn sẽ làm được những gì bạn muốn làm . Cái này không phải bê nguyên xi cái CV của bạn vào đâu! Chỉ trong khoảng 2 trang, bạn cần nêu lên những gì bạn đã làm có liên quan đến bài toán bạn đang nói đến.

f) Budget: Cái này giống như khai thuế y’. Toàn là các mục số tiền v.v. RO sẽ giúp bạn cái này, không lo. Mục f) quan trọng nhưng tôi không rành lắm về accounting nên miễn bàn! Dẫu sao RO nó lo cho nên mình cũng chẳng phải phiền!

Như vậy cái Proposal Description (PD) là cốt lõi . Ðây cũng là cái mà bạn sẽ nhìn vào trong 3-5 năm tới (chứ đừng nhìn vào budget bởi vì cái này bạn đã có còn budget thì chưa chắc!). Ðây cũng là cái chính quyết định 90% sự thành công của proposal. Cái bề rộng và sâu của proposal cần được trình bày một cách cân bằng ở đây. Sâu rộng là thế nào ?

Thông thường, một PD bắt đầu bằng một giới thiệu từ tổng quan đến chi tiết . Bạn nên mở đầu với một mô tả chung chung, tầm quan trọng, sự quan tâm của giới giang hồ gần đây về bài toán . Sau đó là một phần giới thiệu tương đối chi tiết về bài toán, các vần đề mở, tình hình võ lâm đã đi đến đâu (state of the art of the problem). Trong phần này bạn sẽ chứng tỏ rằng bạn biết khá tỏ tường và cập nhật về bài toán . Ðây cũng là lúc bạn có một cái nhìn từ trên cao (eagle view) về vấn đề bạn đang muốn theo đuổi . Nên nhớ rằng phần này không giống cái intro mà bạn vẫn hay viết trong paper đâu! Viết paper thì thường được duyệt bởi referee có biết khá rõ về cái bạn đang viết nên bạn cũng chẳng cần nói nhiều chi tiết . PD của bạn sẽ được đọc bởi một panel khoảng 10-15 người . Tuy họ có thể là cao thủ võ lâm, nhưng võ học thì mênh mông nên họ cũng không thể biết rõ những chi tiết thâm sâu của cái bạn nói . Vì vậy không nên quá sơ sài. Mặt khác, những người này cũng lăn lộn giang hồ khá lâu nên bạn múa vài đường quyền thì họ cũng đủ đoán ra bạn muốn làm gì!

Như vậy, trong khoảng 3-5 trang, bạn có thể vẽ lên một bức tranh toàn cục nhưng với vừa đủ chi tiết để thuyết phục họ không?

Sau đó là phần research program . Nơi đây là chỗ bạn phải vận công suy nghĩ và nêu ra những suy nghĩ của chính bạn (phần trước thì chủ yếu là góp nhặt lời quê dông dài mà thôi). Ðể viết phần này tôi nghĩ bạn hãy trả lời những câu hỏi sau đây cho chính bạn:

I Tại sao bài toán này quan trọng?

II Khó khăn nằm ở đâu ? Thiên hạ đã làm gì rồi ?

III Bạn sẽ dự định tấn công nó như thế nào ? Có những gì cần phải làm trước ? Có kế hoạch hay phương án B, C gìkhông ?

IV. Khi làm được thì có những hệ quả gì ? Mở rộng ra sao ? Liên quan đến các lãnh vực khác như thế nào ?

V. Tại sao bạn tin là tiếp cận của bạn sẽ giải quyết được bài toán?

Câu hỏi cuối cực kỳ quan trọng và khó! Bạn viết paper thì lời giải nó rành rành ra đô Ðúng thì họ nhận, sai thì vứt vào xó . Ở đây, bài toán chưa giải xong, bạn cũng không chắc là cách tấn công của mình sẽ thành công (chắc thì đã viết paper ngay rồi, phải không ?:))) mà chỉ “tin” thôi ! Làm sao bạn thuyết phục được người “về đi em, về với quê anh”? Hay là:

Chưa gặp em
Anh đã nghĩ rằng
Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng!

Thêm vào đó, trong panel có thể có những phương trượng từ chùa khác đã bao năm tu luyện công phu bạn đang luyện . Thí dụ là bạn đang bàn về phát triển và đưa ” Dịch cân kinh” vào để giải quyết vấn đề tham nhũng trong chính quyền … Chắc hẳn mấy ổng/bả sẽ giộng thiền trượng cái rầm mà phán: “Láo toét, ta đã dùng cả “Mắc Dịch cân kinh” mà còn không ăn thua thì cái đó làm ăn chi được!”.

Nói cho cùng thì đang bạn viết cho chính bạn nên hãy thuyết phục mình trước rồi hãy nói đến thiên hạ! Thiên hạ có nghe không là chuyện khác, ta phải tin ta trước đã! Ðôi khi phải nhớ: chó sủa người cứ đi! (nhưng chó sủa hoài thì cũng tự hỏi “ta có đi lộn nhà”).

Gần đây, các đại gia còn muốn bạn phải bàn thêm về việc tấn công bài toán này của bạn có ảnh hưởng gì đến XH rộng hơn!? Cái này gọi là broader impact. Sinh viên có học hỏi đuợc gì; các chùa khác, môn phái khác có nảy bề ngang bề dọc gì nếu bạn
giải ra cái đó …

(Phần sau: chuyện gì xảy ra ở NSF?)

Làm sao xin tiền (II)

Tác giả: Giáo sư Lê Dũng (khoa Toán, University of Texas, San Antonio)

Loạt bài gồm bốn phần: [1][2][3][4]

1. Viết proposal – cons and pros:

Trước hết bạn phải xác định bài toán lớn hay hướng nghiên cứu bạn quyết tâm theo đuổi trong ít nhất 3-5 năm tới . Ðiều này đòi hỏi bạn phải đọc hơi rộng; nói chuyện với các đồng nghiệp trong khoa; dự seminars/conference s để biết thiên hạ đang làm những gì, bài toán đang đi đến đâu … Ðiều quan trọng là bạn muốn làm toán kiểu nào : bạ đâu đánh đó để ra kết quả, hay có chiến lược để đánh một trận dài hơi ? Kiểu thứ hai thì thích hợp hơn cho việc viết proposal. Giả sử bạn chọn phương hướng này nhé.

Trước hết, chuyện viết proposal rồi có được funded hay không thì còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố chủ quan và khách quan sẽ dược bàn sau . Nhưng quan trọng nhất là CHO BẠN ! Bạn có nhớ những nghị quyết kế hoạch hoá 3-5 năm không? Proposal cũng như vậy đó . Ngày xưa Jack Hale cứ thúc tôi viết proposal, “You ‘d then know what you want to do in long term”. Tôi ậm ừ cho qua chuyện . Sau này mới thấy ổng muốn giúp mình vạch ra hướng đi rõ ràng, làm việc có tổ chức và quy củ . Viết proposal cũng giống như bạn viết resolution cho năm mới nhưng ở mức độ cao hơn . Ta sẽ làm gi và ta sẽ làm ra sao ? Bạn viết để nhìn thấy con đường sắp đi một cách rõ ràng hơn . Vì bài toán thì dài hơi nên bạn sẽ vạch ra những bước đi nhỏ đến đích một cách có tổ chức: cần học những gì, bài toán khó ở đâu, có thể chia nhỏ ra như thế nào, kỹ thuật nào có khả năng dùng được hay đóng vai trò quan trọng … Những điều này cũng sẽ làm kim chỉ nam trên con đường bạn sắp đi . Nếu proposal được funded thì quá vui rồi (lợi ích sẽ được bàn sau). Nếu bị bác thì hơi buồn, nhưng đã có sao ? Bạn vẫn làm toán mà, phải không ? Nên nhớ rằng bạn giờ đây cũng đã có thêm trong tay một cẩm nang cho những bước đi sắp tới ! Cái đó mới quan trọng !

Ngược lại, viết proposal chán lắm ! (Giống như tôi đang viết những dòng này vậy đó) Làm toán vẫn vui hơn là cái chắc ! Cái khổ là trong lúc bạn viết proposal, suy nghĩ về bài toán đó mà “chợt nghe lòng xao xuyến”!!! Nảy ra một ý để làm toán, nhanh nhanh lên không thì nàng thơ đi mất ? Nhưng proposal thì có deadline, phải viết xong cho kịp nộp! Thế có chán chưa! Thôi thì phải “hẹn em trên cao lộng gió” chờ ngày “toàn thắng” anh sẽ quay về với em!

2. Những bước phải làm:

a) Viết proposal description và CV: Ðiều này quan quan trọng nhất ! Bạn phải tư làm lấy!!! Tôi sẽ bàn chi tiết ở mục 3.

b) Noí chuyện với RO (research office): Văn phòng này có trách nhiệm hỗ trợ bạn thức hiện các thủ tục, duyệt :))), và hướng dẫn bạn các thủ tục hành chính . Họ rất nhiệt tình vì họ biết rằng bạn đang có khả năng mang lại tiền cho trường !!! Ðó là job của họ nên đừng ngại đòi hỏi sự giúp đỡ ! Họ mà vớ vẩn là bạn có thể complain, thì họ sẽ mệt đấy! Họ còn có thể trợ giúp bạn trong việc kiểm tra lỗi chính tả, góp ý cách bạn viết cho nó thuyết phục và giống Mỹ hơn! Họ cũng làm việc check xem bạn có viết, trình bày đúng theo qui định của đại gia yêu cầu không?

c) Budget: Bạn cần bao nhiêu tiền ? Thông thường là support cho bạn (hè không phải dạy mà vẫn ăn lương, tiền mua thiết bị, sách vở, tiền support cho students, tiền travel, tiền support cho cộng tác viên (collaborators. ..), các thứ linh tinh (indirect cost, fringe benefit..). Những thứ này RO rất rành, họ sẽ tính cho bạn khỏi phải lo!

d) Xin các chữ ký cần thiết: thường là chair, dean of collegẹ Cái này thì mau nhưng phải để ý là các cậu này có thể travel. Ðừng vì vậy mà trễ deadline.

e) Submit proposal: Sau khi RO duyệt, bạn sẽ gửi tất cả các electronic files cho họ, RO sẽ submit proposal cho bạn.

f) Ði về ngủ, làm toán, nhậu một phát ăn mừng “cái của nợ” đã xong! Nhớ khấn Chúa Phật phù hộ cho bạn rằng mắt xanh của đại gia sẽ ghé “mắt xanh) đến để thoát kiếp “cầm ca”!

(Còn tiếp)

Làm sao xin tiền (I)

Tác giả: Giáo sư Lê Dũng (khoa Toán, University of Texas, San Antonio)

Loạt bài gồm bốn phần: [1][2][3][4]

GVietMath: Theo lời tác giả, khi viết bài này tác giả vừa xem xong truyện Kim Dung nên còn chịu ảnh hưởng văn phong. Chúng tôi hy vọng các thông tin trong bài viết sẽ giúp ích cho người đọc.

Bạn vừa “vinh quy” (bảo vệ xong luận án tiến sĩ) nhưng chưa “bái tổ” (không nhất thiết) vì còn phải xuống núi giang hồ 2-3 năm thu lượm thêm công lực; bái kiến các quái kiệt, anh hùng, đại ma đầu etc., để học hỏi hay tỉ thí võ công; tham dự các buổi “luận kiếm” (conference) để thi triển công phu, thảo luận võ học …

Trong thời gian này, bạn sẽ xác định con đường mình sẽ đi (không phải do sư phụ (advisor) của bạn vạch ra nữa), tuyệt đỉnh công phu nào sẽ luyện, kẻ thù (problem) nào sẽ phải diệt (solve)… Các danh xưng lúc này bao gồm PostDoctoral fellow (Tiến sĩ thực (thiệt) tập (làm)), visiting assistant professor (giáo sư thực tập để phân biệt với giáo sư trợ giảng tenure tracked assistant professor, có khả năng được hạn ngạch hay tenure).

Có thể bạn cũng đã qua thời kỳ xông pha đó mà đã dừng bước giang hồ và tìm được một cái động/chùa thu nhận để trở thành sư thúc (giáo sư phụ giảng/assistant prof) trước khi trở thành sư bá (phó giáo sư / associate professor) rồi là sư cụ (giáo sư / full professor).

Trong cả hai trường hợp đó, bạn đều phải khẳng định “Ta là ai trong cõi nhân gian này”? Tất nhiên bạn phải hỏi mình “Con đường nào em đi” để sau này không bị thổn thức “giờ mưa gió não nề!”.

Tôi giả thiết rằng bạn đang ở chu du ngoài đất Việt (vì tôi không rành lắm chuyện gì đang xảy ra trong giới võ lâm ở đó!). Bài viết này chỉ mong mang lại một vài kinh nghiệm tôi đã trải qua trong quãng “đời mưa gió” ở xứ cờ hoa tôi đang sống và hành hiệp. Ở đây, giới giang hồ không giống như trong Kim Dung đã tả (mà ở cái xứ “rốn của thiên hạ” đấy chuyện cũng không như vậy!). Ở đây, chùa Thiếu Lâm là một công ty rất lớn, môn sinh là khách hàng (và thượng đế) và sư sãi chỉ là những người làm công (có điều quý tộc hơn chút so với dân “cổ cồn” xanh hay trắng). Khách giang hồ không có đi lung tung, không làm chi cả mà cứ vào tửu quán rượu thịt như đã tả (hẳn chỉ có ăn quịt rồi bảo “ông đánh cho ..xoá…!”). Chùa thì cũng có tiền do khách thập phương để cho sư ăn chay trường (bằng salary), nhưng vẫn bảo các sư con cầm bình bát đi xin thêm (grant).

Có thực mới vực được đạo, chùa thêm nổi tiếng, sư sãi thêm đệ tử, chóng lên chức (và niết bàn) v.v.

Vậy hãy bàn chuyện “xin tiền” (hay viết proposal, cho nó oai!).

Ở xứ cờ hoa, có rất nhiều quỹ (foundation) do nhà nước (state/federal) hoặc tư nhân (những kẻ giàu có khi gần chết mới thấy hối hận và biết ơn) đóng góp tiền của cho khách giang hồ (khách thơ, whatever!). Quy mô lớn nhất thì phải do nhà nước là chắc rồi! Ai cũng phải cúng thuế cho ổng mà lị! Kể một số tên trùm hay đại gia: National Science Foundation (NSF hay Quỹ Khoa Học Quốc Gia), National Institute of Health (NIH hay Viện Quốc Gia về Sức khoẻ), Department of Defense (DOD hay bộ quốc phòng), NASA (ai cũng biết!)… Ngoài ra thì có các quỹ tư nhân như Ford, Sloan, Shaw, McArthur foundations. ..

Tại các chùa cũng có tiền mọn cho các sư mới vào (startup grant, internal grant, developement grant…). Các oản này thì không khó xin lắm vì các sư thường “từ bi hỉ xả” với nhau (tôi chìa oản thì sư chìa chuối). Tuy vậy cái khó là trong chùa có lắm môn phái lắm ( Ðại thừa, tiểu thừa, cả … xoá … nữa!), nên phải giải bày bằng cái thứ ngôn ngữ “quảng đại quần chúng” cho cả chúng tăng nghe thì mới may ra thủng! Thế này nhé: dân biology chỉ học đến calculus I là đủ xài; tôi phang PDEs vào (đừng nói chuyện khác!) thì họ đã đọc như tiếng Phạn mất rồị Thế làm sao mà thủng? Một sư cụ nói với tôi là đừng dùng ngay cả sin va cos trong bài tụng! Tôi thử một lần, bị bác, gửi cho NSF thì lại được! Phật pháp quả là vô biên! Sau này, các sư thấy cái bóng “đại gia” NSF thì mới ngộ: chắc chú này không loè bịp, thôi cho chú ấy một oản!

Vậy cái mệt to vẫn là làm sao xin tiền đại gia! Tại sao phải làm? Ích Lợi gì?

Sau đây là một vài thủ tục/kinh nghiệm mà mình biết. Xin chia sẻ.

Chương trình hè 2008, khoa Toán ĐHKHTN, SG

Hè 2008 này nhiều anh chị giáo sư ngành Toán bên Mỹ về dạy các lớp hè hay mở các buổi seminar tại khoa Toán ĐHKHTN, SG. Thông tin chi tiết có ở đây.

Seminar và thảo luận về Hệ Động (Lực) Phức do anh Trương Trung Tuyến đảm trách vào hai ngày 18 và 20 tháng 6 (xem phần “tin nghiên cứu, seminar” trên trang web khoa Toán).

Tin tức

Chúc mừng chị Nguyễn Thị Nga đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ngành Giải Tích tại Texas A&M University vào ngày 12 tháng 6 vừa rồi. Trước mắt Tiến Sĩ N.T.Nga sẽ quay về làm việc tại viện Toán học, Hà Nội.